ไทยทรงดำ อ.ดอนตูม

ประเพณีไทยทรงดำ

ตั้งอยู่ที่บ้านเกาะแรต ตำบลบางปลา อยู่ห่างจากอำเภอบางเลนมาทางทิศใต้ ตามเส้นทางสายบางเลน-ดอนตูม ประมาณ 9 กิโลเมตร หรือ ทางหลวงหมายเลข 3296 กิโลเมตรที่ 5 เป็นหมู่บ้านของชาวไทยเชื้อสายโซ่ง (หรือไทยทรงดำหรือไทดำ) ซึ่งอพยพเข้ามาเมืองไทยในสมัยพระเจ้ากรุงธนบุรี เมื่อปี พ.ศ.2311 เข้ามาอยู่ที่บ้านหนองปรง อำเภอเขาย้อย จังหวัดเพชรบุรี  ต่อมาได้ขยับขยายที่ทำกินไปตามจังหวัดต่างๆ เช่น นครปฐม ราชบุรี กาญจนบุรี สุพรรณบุรี สุโขทัย เลย พิจิตร พิษณุโลก เป็นต้น วัฒนธรรม วิถีชีวิตและประเพณีของชาวไทยทรงดำเป็นเอกลักษณ์ของตนเอง  การแต่งกาย ชาวไทยโซ่งชอบใช้เครื่องแต่งกายสีดำหรือสีครามเข้มจนเกือบดำ  ผู้หญิง ไว้ผมยาวเกือบ 1 เมตร เพื่อทำทรงผม เรียกว่า ปั้นเกล้า ไว้กลางศีรษะและสับปิ่นไว้ เสื้อผ้ามีเสื้อก้อม เสื้อฮี ผ้าเปียว ผ้าซิ่นสีครามแก่มีลายทางสีฟ้า เรียกว่า ลายแตงโม ผู้ชาย สวมเสื้อก้อมหรือเสื้อไทแขนยาว กางเกงขายาวเรียกว่า “ส้วงขาฮี หรือ ส้วงก้อม” มีสีดำ และ “เสื้อฮี” เป็นเสื้อประจำตัวในการประกอบพิธีกรรมต่างๆ บ้านของชาวไทยทรงดำเป็นแบบดั้งเดิมโบราณ เป็นบ้านแบบเครื่องผูกวัสดุที่ใช้ส่วนใหญ่เป็นไม้ไผ่ เช่น ฝาบ้าน พื้นบ้าน โครงสร้างหลังคาสูงชัน มุงด้วยหญ้าแฝก ใต้ถุน อุปนิสัยชาวไทยทรงดำ รักสงบ ซื่อสัตย์ อดทน ขยันขันแข็ง มีความรักและสามัคคีในหมู่คณะ รักความสนุกสนานเพลิดเพลิน

ประเพณีแข่งเรือ ตำบล สามง่าม อ.ดอนตูม

ประเพณีแข่งเรือ  ตำบล สามง่าม

แผนงาน                การศาสนา  วัฒนธรรมและนันทนาการ

ชื่อโครงการ          โครงการแข่งขันเรือยาวประเพณี ถ้วยพระราชทานสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี

หน่วยงานที่รับผิดชอบ       กองการศึกษา   เทศบาลตำบลสามง่าม

1.หลักการและเหตุผล

ด้วยความศรัทธาในพระพุทธศาสนา  ซึ่งเป็นศาสนาประจำชาติเป็นพื้นฐานของศิลปวัฒนธรรม  และวิถีชีวิตอันดีงามของชาวไทย ในฤดูน้ำหลากว่างเว้นจากการเพาะปลูกปักดำ  ทำนา  ในเทศกาลงานบุญประเพณีออกพรรษา  ด้วยนิสัยรักสนุกอันเป็นเอกลักษณ์ประจำชาติไทยก่อให้เกิดการละเล่นทางน้ำ   อาทิ    การเล่นเพลงเรือ และการแข่งขันเรือยาวประเพณีขึ้น  อันเป็นกีฬาชาวบ้านในชุมชนชนบทไทย  ซึ่งเป็นหัวใจสำคัญของการพัฒนาชาติขึ้นทุกกลุ่มน้ำแห่งสยามประเทศ  และจากวิถีการดำเนินชีวิตของประชาชนชาวสามง่าม   ส่วนใหญ่มีความผูกพันกับสายน้ำโดยเฉพาะแม่น้ำยม    ซึ่งมีความผูกพันกันมายาวนานประชาชนส่วนใหญ่ซึ่งคุ้นเคยกับสายน้ำ  และการใช้เรือในการสัญจรทางน้ำเป็นอย่างดีจึงก่อเกิดเป็นประเพณีการแข่งขันเรือยาวขึ้น

                เทศบาลตำบลสามง่าม   ได้ตระหนักถึงความสำคัญของประเพณีการแข่งขันเรือยาวซึ่งเป็นประเพณีอันดีงามของท้องถิ่นเป็นอย่างดี   จึงได้จัดทำโครงการแข่งขันเรือยาวประเพณี   ถ้วยพระราชทานสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี ขึ้น  เพื่อเป็นการรักษาประเพณีอันดีงามของชาวอำเภอสามง่ามให้คงอยู่ตลอดไป

2. วัตถุประสงค์

                2.1 เพื่อเป็นการเฉลิมพระเกียรติพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวเนื่องในวโรกาสทรงเจริญ

พระชนมายุครบ  82  พรรษา

                2.2 เพื่อเป็นการอนุรักษ์และส่งเสริมงานประเพณีการแข่งขันเรือยาวพื้นบ้านให้เป็นที่

รู้จักแพร่หลายมากขึ้น

                2.3 เพื่อเป็นการรักษาเอกลักษณ์  ศิลปวัฒนธรรมอันดีงามของประเพณีแข่งขันเรือยาว

ของชาวสามง่ามให้คงอยู่ตลอดไป

                2.4  เพื่อส่งเสริมการท่องเที่ยวของจังหวัดพิจิตรและอำเภอสามง่าม

3. เป้าหมาย

                ประชาชนในอำเภอสามง่าม และอำเภอใกล้เคียง

4. วิธีดำเนินการ

                4.1 ประชุมคณะกรรมการดำเนินการ

                4.2 เสนอโครงการเพื่อขออนุมัติในหลักการ

                4.3 แต่งตั้งคณะทำงานและกำหนดหน้าที่

                4.4 ประชาสัมพันธ์การจัดงาน

                4.5 จัดเตรียมสถานที่

                4.5.1 วันที่  1  ตุลาคม  2552  คณะกรรมการจัดเตรียมสถานที่ภายในวัดบริเวณริมน้ำยมหน้าวัด เพื่อความเป็นระเบียบสวยงาม  , ตั้งเต้นท์ปะรำพิธีจัดทำทุ่นกลางแม่น้ำ, จัดทำทุ่นปล่อยเรือ ผูกผ้า ,จัดทำป้ายเฉลิมพระเกียรติจัดตกแต่งศาลาหน้าวัดซึ่งเป็นสถานที่เปิดงานและจับฉลาก เพื่อแบ่งสายเรือ นำชื่อเรือลงสูจิบัตร

                4.5.2 วันที่  2  ตุลาคม  2552  คณะกรรมการจัดเตรียมสถานที่ ดูแลความพร้อมประชุมแบ่งงานออกสูจิบัตร

                4.5.3 วันที่  3  ตุลาคม  2552  แข่งขันเรือยาวประเพณี

                4.6  ดำเนินการจัดการแข่งขันเรือยาวตามโครงการฯ

                4.6.1 ภาคกลางวันจัดการแข่งขันเรือยาวทั้ง 3 ประเภท ตามสูจิบัตร.

                4.6.2 ภาคกลางคืนจัดการละเล่นพื้นบ้านรำวงย้อนยุค

                4.7  สรุป   ประเมินผล

5. ระยะเวลาดำเนินการ

                5.1  วันที่   1  -  2   ตุลาคม   2552   จัดเตรียมสถานที่

                5.2  วันที่  3  ตุลาคม  2552  แข่งขันเรือยาว

6. สถานที่ดำเนินการ

                ณ  ลำน้ำยมหน้าวัดรายชะโด หมู่ที่  7  ตำบลสามง่าม อำเภอสามง่าม จังหวัดพิจ

7. หน่วยงานที่รับผิดชอบ

                กองการศึกษา  เทศบาลตำบลสามง่าม  อำเภอสามง่าม  จังหวัดพิจิตร

8.  งบประมาณ

                งบประมาณตามเทศบัญญัติงบประมาณรายจ่าย  ประจำปี  งบประมาณ  2553  ตั้งจ่ายจากเงินรายได้   แผนงานการศาสนาวัฒนธรรมและนันทนาการ   งานกีฬาและนันทนาการ    หมวด ค่าใช้สอย   รายจ่ายเกี่ยวกับการรับรองและพิธีการ  ค่าใช้จ่ายแข่งขันกีฬา  โครงการจัดงานประเพณีแข่งขันเรือยาว   (หน้า 56 )    ตั้งไว้ 350,000.-บาท   (สามแสนห้าหมื่นบาทถ้วน)  ดังมีรายละเอียดดังนี้

8.1 ค่าจัดซื้อถ้วยรางวัล  ดังนี้

                -  ถ้วยรางวัล  30  ฝีพาย  ประเภท ก  จำนวน  4  ถ้วย

                -  ถ้วยรางวัล  12  ฝีพาย  ประเภท ก  จำนวน  4  ถ้วย

                -  ถ้วยรางวัล  12  ฝีพาย  ประเภท ข  จำนวน  4  ถ้วย

                -  ถ้วยรางวัล    7  ฝีพาย  ประเภท ก  จำนวน  4  ถ้วย

                -  ถ้วยรางวัล    7  ฝีพาย  ประเภท ข  จำนวน  4  ถ้วย   เป็นเงิน   19,300.-บาท

                8.2 ค่าเงินรางวัลเรือ 7 ฝีพายภายในตำบล ประเภท ก  เป็นเงิน  10,000.-บาท

                8.3 ค่าเงินรางวัลเรือ 7 ฝีพายภายในตำบล ประเภท ข  เป็นเงิน       6,000.-บาท

                8.4 ค่าเงินรางวัลเรือ  12 ฝีพาย  ประเภท ก เป็นเงิน     17,000.-บาท

                8.5 ค่าเงินรางวัลเรือ  12 ฝีพาย  ประเภท ข เป็นเงิน    10,000.-บาท

                8.6 ค่าเงินรางวัลเรือ  30 ฝีพาย  ประเภท ก เป็นเงิน    25,000.-บาท

                8.7 ค่าลากจูงเรือเพื่อเข้าร่วมแข่งขัน  เรือ  30 ฝีพาย 8 ลำๆละ 4,000.-บาท เป็นเงิน     32,000.-บาท

                8.8 ค่าลากจูงเรือเพื่อเข้าร่วมแข่งขัน เรือ 12  ฝีพาย  24 ลำๆละ 1,500.-บาท   เป็นเงิน  36,000.-บาท

                8.9 ค่าลากจูงเรือเพื่อเข้าร่วมแข่งขัน  เรือ 7 ฝีพายภายในตำบล 12 ลำๆละ1,000.-บาท   เป็นเงิน          12,000.-บาท

                8.10 ค่าบำรุงวัด  เพื่อใช้เป็นสถานที่จัดงาน  รวมทั้งค่าน้ำ , ค่าไฟ  เป็นเงิน   20,000.-บาท

                8.11 ค่าจ้างเหมารำวงย้อนยุค   เป็นเงิน   15,000.-บาท

                8.12 ค่าจ้างเหมาจัดทำสถานที่ทั้งหมดภายในบริเวณจัดงาน(วัดรายชะโด)  เป็นเงิน   6,500.-บาท

                 8.13 ค่าจ้างเหมาจัดทำทุ่นปล่อยเรือ + ปะรำตัดสินเรือและทุ่นกลางแม่น้ำเป็นเงิน    6,200.-บาท

                8.14 ค่าจ้างเหมาจัดทำอาหาร+ข้าวกล่องวันงาน  ดังนี้

 จ้างเหมาทำอาหารเช้า(ข้าวต้ม) ให้แก่ คณะกรรมการและเจ้าหน้าที่ที่เกี่ยวข้องพนักงาน,พนักงานจ้าง  จำนวน  5  หม้อๆละ 1,500  บาท

 จ้างเหมาทำอาหารกลางวัน (ข้าวกล่อง) ให้แก่คณะกรรมการ,เจ้าหน้าที่ที่เกี่ยวข้องคณะผู้บริหาร,สมาชิกสภาฯ,พนักงาน,พนักงานจ้าง,คณะกรรมการชุมชน,และผู้มีเกียรติทุกหน่วยงานราชการ  จำนวน  400 กล่อง ๆละ 30  บาท

จ้างเหมาทำอาหารเย็น(ข้าวกล่อง)ให้แก่คณะกรรมการ,เจ้าหน้าที่ที่เกี่ยวข้อง,พนักงาน,พนักงานจ้าง  จำนวน  300  กล่อง ๆละ  30  บาท  เป็นเงิน    28,500.-บาท

                8.15 ค่าจ้างเหมาถ่ายวีดีโอ พิธีเปิด-ปิด และตัดสินเรือ  เป็นเงิน    4,000.-บาท

                8.16 ค่าจ้างเหมาดนตรีไทยบรรเลงในพิธีเปิด-ปิด และเชียร์  เป็นเงิน    3,500.-บาท

                8.17 ค่าจ้างเหมาจัดทำป้ายพระบรมฉายาลักษณ์ฯ,ป้ายประชาสัมพันธ์โครงการฯแผ่นสปอร์ตประชาสัมพันธ์งานแข่งเรือ,ป้ายต้อนรับท่านผู้มีเกียรติ  เป็นเงิน   16,000.-บาท

                8.18 ค่าจ้างเหมาจัดทำดอกไม้สดประดับโต๊ะวางถ้วยรางวัล,โต๊ะรับแขก,แท่น กล่าวรายงาน,โต๊ะหมู่  ธูปเทียนแพ และดอกไม้ประดับพระบรมสาทิตย์  ลักษณ์  เป็นเงิน     6,000.-บาท

                8.19 ค่าจ้างเหมาถ่ายเอกสารสูจิบัตร,ใบสมัคร,และเอกสารประชาสัมพันธ์ เป็นเงิน   6,000.-บาท

                8.20 ค่าจัดซื้อพลุเพื่อจุดเฉลิมฉลองในพิธีเปิด   เป็นเงิน   18,000.-บาท

                8.21 ค่าจัดซื้อน้ำ,น้ำอัดลม,น้ำแข็ง,น้ำถ้วย,แก้วพลาสติก ,ผ้าเย็น  กาแฟ, อาหารว่างสำหรับรับรองแขกผู้มีเกียรติ     เป็นเงิน    8,000.-บาท

                8.22 ค่าจ้างเหมาอุปกรณ์ต่าง ๆในการปล่อยเรือ  ดังนี้

-  ค่ากระสุนปืนเพื่อยิงปล่อยเรือ

-  ค่าธงปล่อยเรือ เป็นเงิน   4,000.-บาท

                8.23 ค่าตอบแทนคณะกรรมการกองอำนวยการจัดสายเรือดำเนินการแข่งขัน 4 คนๆละ 400.-บาท  เป็นเงิน    1,600.-บาท

                8.24 ค่าตอบแทนคณะกรรมการปล่อยเรือ 3 คนๆละ400.-บาท  เป็นเงิน   1,200.-บาท

                8.25 ค่าตอบแทนคณะกรรมการตัดสินเรือ 3 คนๆละ 400 บาท  เป็นเงิน    1,200.-บาท

                8.26 ค่าจ้างเหมานักพากษ์เรือ  3  คน จำนวน  1  วัน ตั้งแต่  08.00 – 17.30 น.เป็นเงิน     4,500.-บาท

                8.27 ค่าจ้างเหมาติดต่อเชิญเรือเข้าร่วมแข่งขัน  ดังนี้

                -  เรือ  30 ฝีพาย  จำนวน  8  ลำ

                -  เรือ  12  ฝีพาย  จำนวน  24  ลำ

                -  เรือ  7  ฝีพาย  จำนวน  12  ลำ เป็นเงิน   4,000.-บาท

8.28 ค่าจ้างเหมาเช่าเครื่องเสียงเพื่อติดตั้งบริเวณจัดงานจำนวน  2 จุด บริเวณแนวริม

แม่น้ำ บริเวณปะรำพิธี  เป็นเงิน  7,000.-บาท

8.29 ค่าจ้างเหมาเรือจเร  2 ลำ  เป็นเงิน    3,500.-บาท

8.30 ค่าจ้างเหมาจัดทำตกแต่งเรือเชิญถ้วยพระราชทาน(เรือสุพรรณหงส์) เป็นเงิน           8,000.-บาท

8.31 ค่าจ้างเหมาการเห่เรือในพิธีเปิดงาน ดังนี้

                -  จัดขบวนเห่เรือ

                -  จัดคนร้องเพลงเห่เรือพร้อมชุดแต่งกายเห่เรือ  เป็นเงิน       10,000.-บาท

รวมเป็นเงินทั้งสิ้น     350,000.-บาท  (สามแสนห้าหมื่นบาทถ้วน)

หมายเหตุ  ทุกรายการสามารถถั่วเฉลี่ยกันได้

9. การติดตามและประเมินผล

                9.1  จำนวนผู้เข้าร่วมโครงการในภาพรวม

                9.2 แบบสอบถามความพึงพอใจ

10. ผลที่คาดว่าจะได้รับ

                10.1 ส่งเสริมเผยแพร่วัฒนธรรมประเพณีการแข่งขันเรือยาวของอำเภอสามง่ามให้เป็นที่รู้จักแพร่หลาย

                10.2 รักษาและสืบทอดงานประเพณีการแข่งขันเรือยาวให้คงอยู่ตลอดไป

10.3 ส่งเสริมการท่องเที่ยวและพัฒนาเศรษฐกิจของอำเภอสามง่าม

การทำบุญข้าวจี่ อ.ดอนตูม

ประเพณีการทำบุญข้าวจี่

                การทำบุญข้าวจี่ เป็นประเพณีการทำบุญชนิดหนึ่งของชาวบ้านวัดสระสี่เหลี่ยม ตำบลดอนรวก อำเภอดอนตูม จังหวัดนครปฐม ซึ่งส่วนใหญ่ชาวบ้านแถบนี้มีเชื้อสายลาวครั่ง จึงคาดว่าประเพณีนี้น่าจะรับแบบอย่างมาจาก “บุญข้าวจี่” ของชาวไทยภาคอีสาน ซึ่งจะทำกันประมาณกลางเดือน ๓ ของทุกปี โดยชาวบ้านบางหมู่บ้านจะนัดหมายกันว่าจัดงานทำบุญขึ้นบริเวณที่โล่งกว้างอาจเป็นกลางหมู่บ้าน หรือกลางลานวัด สถานที่จัดไว้ทำบุญนั้นเรียกว่า “ผามบุญ” ชาวบ้านจะนิมนต์พระสงฆ์มาจากวัดหมู่บ้านอื่นด้วย

ประเพณีสู่ขวัญข้าว อ.ดอนตูม

ประเพณีสู่ขวัญข้าว

                โดยทั่วไปชาวนาต่างก็ทำพิธีโดยให้เจ้าของนาฝ่ายหญิงนุ่งขาว ห่มขาวเป็นผู้ทำพิธีตอนเช้าตรู่โดยเตรียมอุปกรณ์ ได้แก่ ข้าวต้ม เผือก มัน ไข่ ขันธ์ ๕ ขวดน้ำ แก้วแหวนเงินทอง แป้ง หวี กระจก ผ้าสไบ (อาจมีเพิ่มเติมหรือแตกต่างตามท้องถิ่น) นำสิ่งของเหล่านี้ห่อด้วยผ้าขาว ใส่กระบุงหรือบางท้องที่ปิดกระบุงด้วยผ้าขาว นำขอฉายคอนกระบุง (บางหมู่บ้านใช้ผ้าสีผูกให้สวยงาม) เดินไปตามท้องนา เจตนาของตน ร้องเรียกแม่โพสพ ใจความคือเชิญแม่โพสพที่ตกหล่นอยู่ให้มาอยู่ในยุ้ง ฉาง บางหมู่บ้าน เพื่อนบ้านขานรับจนถึงบ้าน นำกระบุงไปไว้ในยุ้งข้าว บางหมู่บ้านมีพราหมณ์ทำพิธีเรียกขวัญเข้ายุ้ง โดยมีการตั้งบายศรี และเครื่องไหว้ในยุ้งการสู่ขวัญด้วยสำนวนหรือภาษาถิ่นที่แตกต่างกันออกไป  ในปัจจุบันประเพณีสู่ขวัญข้าวยังคงกระทำอยู่ในหมู่บ้านทั้งสี่อำเภอ เช่น หมู่บ้านหนองโพธิ์ ตำบลศรีนาวา สู่ขวัญข้าวร่วมกันและทำบุญเลี้ยงพระด้วย

ประเพณีแห่ธงสงกรานต์

ประเพณีแห่ธงสงกรานต์

                              เป็นประเพณีพื้นบ้านและเป็นส่วนหนึ่งของงานเทศกาลสงกรานต์ ซึ่งปฏิบัติสืบทอดกันมาช้านานในหมู่คนไทยเชื้อสายลาวครั่ง บริเวณเขต  ตำบลสามง่าม ตำบลห้วยด้วน ตำบลดอนรวก ตำบลลำเหย อำเภอดอนตูม ชาวไทยเชื้อสายลาวครั่งเหล่านี้เข้ามาตั้ง ถิ่นฐานทำมาหากินอยู่บริเวณดังกล่าว มาตั้งแต่รัชกาลที่ ๒ แต่ยังคงยึดถือประเพณีบางอย่างสืบทอด   กันมาอย่างแน่นแฟ้น    การแห่ธงสงกรานต์เป็นประเพณีเกี่ยวกับพุทศาสนาที่ปฏิบัติแตกต่างไปจากคนไทยกลุ่มอื่น ในช่วงเทศกาลของทุกปีนอกจากกิจกรรมต่าง ๆ เช่นทำบุญตักบาตร การก่อเจดีย์ทราย การสรงน้ำพระ และการบังสุกุลอุทิศส่วนกุศลถึงญาติผู้ล่วงลับแล้ว ชาวนครปฐมชุมชนดังกล่าว ยังมีประเพณีการแห่ธง หรือที่ชาวบ้านเรียกกันว่า “ทอดผ้าป่าลาว” ในวันสุดท้าย ของงานอีกด้วย